Yazı Detayı
06 Kasım 2018 - Salı 11:50
 
Çocuklarımızın Dünyası
Fırat AKSOY
gazeteci100@gmail.com
 
 

Unuttuk... Çocuklarımızın bir dünyası olduğunu unuttuk.

Onların bizim gibi düşünmesini istedik. Oysa onlar çocuktular... Oyundu tüm dünyaları. Biz ellerinden aldık bunu. Peki ne verdik yerine. Sanal bir dünya. Ütopik bir kurgusal dünya.
 
Bu yazımda unutulmuş çocuk oyunlarımıza yer vermek istedim.

Çocuk oyunlarından. kısaca söz etmek istiyorum.

 

Erzurum’un zengin folklor hazinesinde çocuk oyunlarının ve oyuncaklarının yeri çok farklı olmakla birlikte, oyunları geleceğe taşımak ve yaşatmak suretiyle önemli bir kültür hizmetini de yüklenmiş oluyoruz.

 

Erzurum çocuk oyunları kız ve erkek oyunları olmak üzere iki kategoride incelenirse; gerek fizyolojik, gerek sosyolojik bazı ince ayrım ve farkların ortaya çıktığını görürüz.

 

Çocuk oyunları, aldıkları adlardan ve oynama tarzlarından, derin anlamlarla karşımıza çıkarlar. Bu oyunlar, bulunduğu çevre ile sıkı sıkıya ilişkilidir.

 

Erzurum ve çevresindeki çocuk oyunları, ekonomik durum, kış şartlarının uzun sürmesi ve fazla soğuk olmasıyla yakından alakalıdır.

 

Ya modern oyun ve oyuncaklarla, ya da belirttiğim şartlarla ilgili hareketli oyun ve oyuncaklarla oynamak zorunda kalırlar.

 

Oyun ve oyuncak teknolojisinin gelişmemiş olduğu yıllarda, çocukların oyuncak istekleri, ailelerin yaptığı veya yaptırdığı oyuncaklarla giderilirdi.

 

Kız çocuklarına evlerde bezden, kumaştan bebekler yapılırdı. Bu oyuncağa “HEMEÇİK” denirdi.

 

Beşikteki bebekleri oyalamak için de, Erzurumlu sobacıların yaptığı, silindir biçimindeki teneke kutucuğun içine, boncuk veya leblebi büyüklüğünde iki üç çakıl taşı konularak yapılan saplı bebek oyuncağına da “ŞIHŞIH” denirdi.

 

Minyatür yatak takımları, marangozlara yaptırılan küçük ev eşyalarıyla misafirlik oyunları oynanırdı. Çocukların evlerinde yapıp arkadaşları ile birlikte yedikleri yemekli toplantıya “ HERFENE” adı verilirdi.

 

Topun temin edilemediği zamanlarda, bez, çorap, sünger üstüne yumak şeklinde sıkı sarılmış iplik toplar yapılırdı.

 

Erzurum çocuk oyunları;

 

Ebeli oyunlar, aletle oynanan oyunlar, tekerlemeli oyunlar, taklidi oyunlar ve vücut hareketlerine dayalı oyunlar olarak sınıflandırabiliriz.

 

Kız çocukları, çizgi oyunları oynar, ip atlar, çok ilgi gösterdikleri “BEŞDAŞ” oyunundan vazgeçemezlerdi.

 

Fındık büyüklüğünde taşlarla oynanan oyunu şöyle adlandırırlardı: “ Birler, ikiler, üçler, dörtler, depo, gudikler, el üsti, köpri.”

 

Oyunun cezası olarak da, “ Elledim üzledim, tepeledim düzledim” diyerek  “CİCİRİC IRMAK” yani elini tırmalamak yapılırdı.

 

Saklambaç oyununun adı; “İTTİ BİTTİ…”

 

Çelik- çomak oyununun adı; “HOLLA ÇELİK” idi.

 

Yazı-turaya “BİLİ” denirdi.

 

Tekerlemesi de şöyle idi; “ Ya bunda ya şunda, keçe külah başında, hap hop altıntop, ellerde yoh bizde çoh”

 

Diğer oyunlarımız;

 

“TOPAÇ, FIRFIRİK” yani “DANDİRİK” …

 

“AŞŞIK” oyunu, “KOZALEPPİK- BASTI KAÇTI” oyunu, “GORAN AŞŞIK”(büyük aşşık)…

 

“DINGI” , “CİRİT”, “GOLDAŞİ”, “ŞIHŞIĞIM YAVAŞ YAVAŞ”, “İSSİ HAMAM KUBBESİ”, “PAPUÇ ÇIKARTMA” oyunları…

 

“GIZ TAKLASI”, “UZUN EŞŞEK”, “TÜTÜNÜM EĞRİ”, “CİCOZ”,” ELİM SENDE”, “TÜTÜNÜM DİREK”…

 

“KÖREBE”,” PAPEL”, “BİLYA”, “ÇINÇIN”…

 

“KAVUT”, “KEÇİLİ”, “ELİM ELİM EPENEK”, “DEĞİRMEN” …

 

“GALA”, “SAYA GEZME”, “PATTİK”, “HERİ HERİ HESTANİ” …

 

“KADİFECİ GÜZELİ”,” GOD GOD GODANA”, “GAZOZ KAPAĞI” …

 

“CAGGIL”,” KUKA”, “TULILLIĞ”, “KAPTI KAÇTI”, “DONDİ DOMİNO”, “BALIK KAVAK” oyunlarıdır.

 

Erzurum ve yöresinde, çeşitli yaş gurupları arasındaki çocukların oyunlarından söz ederken, küçük yaşlardan kulakları davul- zurna sesleriyle dolan çocukların Erzurum’umuza has “BAR OYUNLARI” na da çok küçük yaştan gönül verip öğrenip, oynadıklarını da özellikle belirtmek isterim.

 

İmkanların bu kadar iyi olmadığı eski zamanlarda çocuk oyunları da günümüzden çok farklıydı. Yeni nesil belki bu oyunları hiç bilmeyecek... İşte eski zamanlarda çocukların eğlenerek oynadıkları 12 oyun...

 

1. Uzun Eşek

 

2. Üçgen (Bilya/Misket)

 

3. Beş Taş

 

 

4. İp Atlama

 

5. İstop

 

6. Birdir Bir

 

7. Çelik Çomak

 

8. Saklambaç (İtti Bitti)

 

9. Çivili Tahtada Maç

 

10. Gazoz Kapağı Çevirmece

 

11. Dokuz Taş

 

12. Topaç

 

Çocuklarımıza kenfi dünyalarını verelim.

Saygılarımla...

 
Etiketler: Çocuklarımızın, Dünyası,
Yorumlar
Haber Yazılımı